Rauntímamælingar á loftgæðum í Reykjavík
Loftgæðamælistöðvar Umhverfis- og heilbrigðisstofu Reykjavíkur eru nú beintengdar við vef Umhverfis- o gheilbrigðisstofu Reykjavíkur. Þannig geta allir skoðað ástand loftgæða á hverjum tíma. Birtar eru upplýsingar um styrk loftmengandi efna og um veðurfar og eru þær uppfærðar á 30 mínútna fresti. Eftirfarandi efni eru mæld:
- Niturdíoxíð (NO2)
- Kolmónoxíð (CO)
- Brennisteinsdíoxíð (SO2)
- Óson (O3)
- Kolvetni (HC)
- Svifryk PM10 og PM2,5
Auk þess eru birtar upplýsingar um hitastig,loftþrýsting, vindstyk og vindátt, geislun og rakastig. Þú getur skoðað lofgæði í Reykjavík hér.
Stöðugar mælingar á loftmengun í Reykjavík hófust undir lok júlímánaðar 1990 á vegum Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur. Fyrir þann tíma höfðu verið gerðar einstaka mælingar á loftmengandi efnum eins og nituroxíði, ósoni og kolmónoxíði sem hófust árið 1973. Árið 1985 hóf Hollustuvernd ríkisins, nú Umhverfisstofnun, reglulegar mælingar á svif- og fallryki við Miklatorg. Þær mælingar gáfu til kynna að rykmengun gat orðið töluverð, sérstaklega eftir árið 1987 þegar bílum tók að fjölga verulega í Reykjavík.
Það var því orðin þörf á að hefja reglulegar mælingar á öllum helstu loftmengandi efnum sem myndast vegna aksturs ökutækja.
Árið 1988 var ákveðið að Reykjavíkurborg keypti hreyfanlega mælistöð sem fyrst í stað skyldi vera búin tækjum til stöðugra mælinga á nituroxíðum (NO og NO2), kolmónoxíði (CO) og svifryki (<10 mícró m), en vera útbúin þannig að hægt væri að bæta við tækjum til mælinga á brennisteinsdíoxíði (SO2), ósoni (O3) og kolvetnum (CxHx).
Loftmengun í Reykjavík
Umhverfis- og Heilbrigðisstofa Reykjavíkur og Umhverfisstofnun sjá um mælingar á loftmengun í Reykjavík. Loftmengun í borginni er fyrst og fremst af völdum vélknúinna ökutækja. Loftmengun frá iðnaði er lítil og má gera ráð fyrir að hún sé bundin við næsta nágrenni mengunarvalds. Af lofttegundum í útblæstri ökutækja hafa nituroxíð (NO2) og kolmónoxíð (CO) einna mest áhrif á heilsu fólks. Þessar lofttegundir geta valdið vanlíðan hjá mönnum, jafnvel í litlu magni. Lofttegundirnar umbreytast síðan í önnur hættuleg efni, t.d. sýrur sem hafa áhrif á plöntur og mannvirki.
Óson er lofttegund sem myndast í andrúmslofti, en myndun þess er háð hitastigi og inngeislun svo og magni kolvetnissambanda og nituroxíða í andrúmslofti. Óson er nokkurskonar geislahlíf jarðar sem verndar hana gegn skaðlegri útfjólublárri geislun. Slík geislun getur valdið sjúkdómum svo sem húðkrabbameini hjá mönnum. Þessi mengun hefur aðallega verið talin vandamál á þéttbýlum suðlægum svæðum, en einnig er vitað um talsverða ósonmengun á norðlægum slóðum aðallega vegna þess að sól er þar mun lengur á lofti á sumrin.
Hvað er vandamálið í Reykjavík?
Svifryk (-agnir) valda íbúum í Reykjavík mestum óþægindum. Svifögnum er skipt í fínt ryk (<2,5 míkró m) og gróft ryk (>2,5 míkró m), en íslenskur staðall miðast við að mældar séu svifryksagnir minni en 10 míkró m, en flest allar svifryksagnir eru undir undir þeirri stærð. Slíkar agnir geta myndast af völdum umferðar, svo sem sótagnir, uppspænt malbik og málmagnir úr nöglum nagladekkja, en geta einnig frá náttúrunnar hendi t.d. jarðvegs- og saltagnir. Í sótögnum, sem koma frá vélknúnum ökutækjum, hafa fundist skaðsöm efni t.d. blý og kadmíum.
Samkvæmt ársskýrslum Heilbrigðiseftirlitis Reykjavíkur, nú Umhverfis- og heilbrigðisstofa Reykjavíkur, hefur mengun vegna útblásturs bifreiða nokkuð oft mælst yfir viðmiðunarmörkum í Reykjavík frá því að mælingar hófust árið 1990. Sérstkaklega hefur NO2, svifryk og óson farið viðmiðunarmörk, oftast sem nemur 26-50%, en þessi loftmengun er að mestu rakin til vélknúinna ökutækja við stórar umferðaræðar. Mengun virðist oftast verða í áttleysum á veturna þegar rakastig er lágt og svalt er í veðri. Slík skilyrði skapast oft á tíðum á veturna í Reykjavík þegar háþrýstisvæði er viðvarandi yfir landinu.
Er ástandið að batna?
Vonast er til að ástand loftmengunar fari batnandi næstu ár. Þrátt fyrir aukna umferð eru nýrri bílar útbúnir með betri mengunarvörnum í samanburði við þá eldri. Hér spilar einnig inn að endurnýjun bílaflotans hefur verið tiltölulega ör undanfarin ár á Íslandi. Sem dæmi um aðgerðir til að bæta loftmengun má nefna að hætt var innflutningi á blýbensíni árið 1996 sem varð þess valdandi að blýmengun í andrúmslofti hvarf. Einnig má benda á að aðgerðir gagnvart notkun nagladekkja hafa verið í gangi hjá borgaryfirvöldum en samkvæmt innlendum rannsóknum virðist milli 35 - 50% af svifryki í andrúmslofti yfir Reykjavík vera vegna nagladekkjanotkunar. Erlendar rannsóknir hafa einnig sýnt fram á svipaðar niðurstöður.
Þessar niðurstöður gefa til kynna að til þess að sporna gegn svifryksmengun verður að draga úr notkun nagladekkja í þéttbýli. Til eru aðrir valkostir við nagladekk, t.d. loftbóludekk og harðkornadekk en niðurstöður prófana á samanburði þessara dekkjategunda sýna fram á að öryggi þeirra sé sambærilegt og nagladekkja miðað við ákveðið yfirborð gatna. Það sem auðvitað skiptir mestu máli þegar upp er staðið er varkárni og hæfileikar ökumannsins.
|
